V
I
E
W
A
R
T
I
C
L
E
S

معماری مصر

تمدن مصر بر بنیان روابط بازرگانی با تمدن سومر شکل گرفت اما خیلی سریع ویژگی های خاص خود را کسب کرد. عامل اصلی حیات مصر رود نیل بود. آن ها معتقد بودند زندگی انسان متکی به قانون های طبیعت است : طغیان سالانه رود نیل، عبور هر روزه خورشید در پهنای آسمان نیلگون و .... از آنجایی که مصر محصور میان دریا و صحرا بود چندان در معرض خطر استیلای بیگانگان قرار نداشت. آن ها معتقد بودند میتوانند تمدن خویش را جاودان سازند بنابراین نخستین هدف آنها بر این بود که بر مرگ نیز چیره شوند و زندگی آن ها را نیز تداوم بخشند.

مصریان بعد از آنکه روش خاص خود را در نوشتن ابداع کردند، پاپیروس را اختراع کردند که بسیار کارآمد تر از انواع الواح گلی مستعمل در بین النهرین بود. مصریان در ریاضیات، اختر شناسی و استخراج معادن از سومریان پایین تر بودند و علم و آگاهی آن ها همواره آمیخته به سحر و جادو بود ولی در طب و دیگر علوم بر سومری ها تفوق داشتند . عالی ترین دستاورد آن ها مربوط به هنرهای تجسمی و ایجاد سبک هایی در این زمینه بوده است که به وضوح نشان از روح متعالی تمدنشان دارد.

  • تاریخ مصر

    بر حسب رسم کهن آن ها به سلسله پادشاهان خود تقسیم بندی شدخ است که با سلسله I یعنی اندک زمانی کمتر از 3100 ق.م آغاز میشود. تحولات قبل از این سلسله به نام «ماقبل پادشاهی» خوانده میشود در سلسله I پادشاهی به نام منس (نارمر) مصر علیا و سفلا را یکپارچه کرد و بعد از آن مصر صاحب امپراطوری یگپارچه شد و چیزی حدود 6 قرن بعد تمدن مصر به رشدی منظم تر و مترقی تر دست یافت : این دوره شامل سلسله های سوم تا ششم میشود که که به نام سلطنت قدیم خوانده میشود و دوران تا قبل از سلسله سوم دوره «آغازین دودمانی مصر» نام دارد.

    مصطبه : ابتدایی ترین صورت مقبره مصری را مصطبه میگویند ظاهرا الگوی اولیه این مصطبه ها از فرم کوه های دره نیل یا از تپه های خاکی یا سنگی دوره پیش از پادشاهی مصر گرفته شده است ( هزاره چهارم قبل از میلاد)

    قدیمی ترین مصطبه ها

    در سایت جیزه در گورستان باستانی ممفیس در نزدیکی سقاره قرار دارد این بناها به شکل سکویی بلند و مستطیلی با سطوح جانبی مایل و خشت گلی و روکش سنگی ساخته میشوند که بناها در امتداد چهار جهت جغرافیایی قرار میگرفتند و دور تا دور آن ها به صورت شبکه ای شطرنجی خیابان بندی میشده است. محل آن ها هم باید به گونه ای تعیین میشده که از سیلاب ها در امان باشند و هم در سمت غرب شهر باشند چون اعتقاد داشتند که با غروب خورشید سفرمردگان از این نقطه آغاز میشده است .

    طول مصطبه ها : 40 تا 60 متر

    عرض آنها : 15 تا 25 متر و ارتفاع آنها : 3 تا 9 متر بوده است

    همچنین درِ کاذبی در سمت شرق مصطبه ها قرار میگرفت که نام و عناوین صاحب قبر روی آن نوشته میشد و کاهن معبد در مقابل آن دعایی برای آرامش روح مرده میخواند و میز هدایای بستگان متوفی در مقابل آن قرار میگرفت. ایده درِ کاذب و میز هدایا احتمالا از بین النهرین گرفته شده است. جسد متوفی در اتاقکی در زیر زمین قرار میگرفت .

    هرم پلکانی زوسر

    فرم تحول یافته مصطبه های قدیم که به دست معمار مصری ایمحوتپ در سایت سقاره انجام شده است ( در بعضی منابع نام او را تا مقام فرعون بالا برده اند اما از او اطلاعاتی در دسترس نیست ، زوسر فرعون سلسله سوم بوده است این بنا نخستین بنای سنگی عظیم درجهان به شمار میرود و از لحاظ پیشرفتگی معماری آن بین معماری مصطیه و اهرام است

    معماری مصطبه ، معماری هرم زوسر ، معماری اهرام

    اهرام سه گانه

    آرامگاه های ابدی فراعنه اهرام سنگی بسیار بزرگی بودند که مهم ترین وظیفه آن ها نگهداری از پیکره مومیایی شده فرعون و اشیا آیینی بود. این اهرام در جیزه در غرب رود نیل قرار گرفته اند. اهرام سنگی گذرگاه هایی به شمار میرفتند که روح فرعون از طریق آنها به ستاره شمالی میپیوست مصریان دریافته بودند که این ستاره هیچ گاه طلوع یا غروب نمیکند. مدخل ورودی اهرام از سمت شمال است و دهلیزها با چنان شیبی طراحی شده اند که بتوان از درون هرم ستاره قطبی را دید.آنها عقیده داشتند خورشید از دهان Nut الهه آسمان غروب میکند و ورودی دنیای زیرزمین را مغرب میدانستند.

    هرم مدوم پیش در آمد اهرام سه گانه

    معماری آن بین هرم پلکانی زوسر و اهرام سه گاه است. اختلاف بارز آن در شکل آن است و بر عکس هرم زوسر به صورت هرمی کامل با زاویه یال 51/51 نسبت به افق ساخته شده

    بزرگترین تحولی که معماری مصطبه را از معماری هرم جدا میساخت

    آنچه معماری این اهرام (هرم پلکتنی زوسر و هرم مدوم ) را از هم (صرف نظر از شکل ) جدا میکند محل قرار گیری اتاقک تدفین در زیرزمین به جای قرار گرفتن در نقطه ای نزدیک به مرکز هرم است.

    هرم های سه گانه به ترتیب بزرگی : خوفو، خفرع، منکورع ( اسم ها به یونانی به ترتیب : خئوپس، خِفرن، موکرینوس)

    اغلب کسانی که به عنوان کارگر ساختمانی در مصر باستان کار میکردند رعایایی بودند که در فصل طغیان نیل که نمیتوانستند کشت و زرع کنند در اهرام کار میکردند و از هیچ برده ای برای کار استفاده نمیشد ( این موضوع در تحقیقات اخیر به اثبات رسیده است) اما بعدعا فراعنه مصر امپراطوری مصر را بنا نهادند و اسیران جنگی زیادی به دست آوردند و این اسیران کارگران ثابت اهرام شدند.

    در هرم خوفو نسبت ارتفاع به قاعده هرم 7 به 11 است و این نسبت در اکثر اهرام سایت جیزه استفاده شده است

    ابوالهول

    در کنار راه خاکریز و مشرف به هرم خفرع؛ در کناره رود نیل مجسمه ابوالهول قرار دارد که از یک صخره طبیعی تراشیده شده است تندیسی به ارتفاع 20 متر که پیکره آن اندام شیری نشسته را تداعی میکند و سر آن را تجسم چهره خفرع میدانند

    پادشاهی میانه

    بین دوران پادشاهی قدیم و میانه حدود 700 سال طول کشید این دوران همراه با هرج و مرج بسیار بود و با به حکومت رسیدن سلسله یازدهم یعنی منتوحوتپ XI به پایان رسید.

    بناهای مهم در دوران پادشاهی میانه

    1- مقبره صخره ای خنوم حوبت در سایت بنی حسن

    2- مقبره صخره ای آمِنِمحِت در سایت بنی حسن

    سایت بنی حسن در 194 کیلومتری جیزه قرار دارد و به دلیل وجود کوه های صخره ای معروف است. پادشاهان در این دوره متناسب با امکانات سایت بنی حسن ساخت مقبره های صخره ای را پیش گرفتند و این پیش درآمدی بر شکل گیری مقبره های دوران جدید به خصوص مقبره ملکه حتشپ سوت شد که در دیر البحری در غرب رود نیل است.

    مقبره های سایت بنی حسن نظام محوری دارند و ستون ها عمدتا صوری بوده و نقشی در نگهداری سقف و حمل بار ندارند

    پادشاهی جدید

    مصر بین پادشاهی میانه و جدید 200 سال آشوب را پشت سر گذاشت و با روی کار آمدن احمس که فرعون سلسه هجدهم بود این آشوب ها به پایان رسید. این دوران یکی از بهترین دوران ها از نظر آرامش و امنیت اقتصادی در مصر است و با روی کار آمدن ملکه حتشپ سوت نیز تحولات عظیمی در مصر رخ داد.

    بناهای حتشپ سوت

    آرامگاه، معبد و بناهای جانبی سایت دیر البحری

    معبد و آرامگاه این مجموعه زیر نظر ملکه و با طرح سنموت طراحی و ساخته شد. انتظام سلسله مراتب فضایی آن به صورت خطی در امتداد محور طولی مجموعه شکل گرفته است و ستون های تختان دومِ ( این مجموعه شامل سه تختان است) این مجموعه شباهت خیره کننده ای به ستون های دوریک آغازین یونانی دارد.

    رامسس II

    یک مقبره صخره ای در منطقه ابوسمبل است و از جلوه های بارز آن چهار تندیس اغراق شده رامسس دوم به ارتفاع 29/18 را میتوان نام برد. شیوه استفاده از تندیس زن و مرد به عنوان ستون یا کاریاتید به عنوان یکی از عناصر غالب معماری یونان درآمد.

    ویژگی های معابد کرنک و الاقصُر در طیوه ( الاقصُر در شمال طیوه)

    1- در ساخت آنها از الگویی واحد پیروی شده است

    2- این الگو ساختاری سه گانه دارد : حیاط تالار ستون دار و چند اتاق برای کاربری جنبی از جمله مومیایی کردن

    3- عنصر شاخص آن ها سر در حجیم آن هاست

    4- بارز ترین ویژگی معبد های دوره سوم معماری مصر تالار ستون دار است که بخش مرکزی این تالارها با یک ردیف پنجره فوقانی نورگیری و تهویه میشد ؛ این ترفندها بعدها جزو ساختار فضای معماری رومی شد ( استفاده از ردیف پنجره های فوقانی در معماری باسیلیکا )

    از عناصر معماری معبد آمون

    معنی کلمات

    اُبِلیسک : قطعه سنگ یکپارچه هرمی شکل است که روی آن کتیبه هیروگلیفی نقر میکردند

    توتم : تندیس حیوانی است که به مقام الوهیت رسیده است.

    سیما رضوی-خلاصه از معماری غرب-امیر بانی مسعود
    27 آبان 1396
R
E
L
A
T
E
D
A
R
T
I
C
L
E
S
P
o
s
t
u
s
e
r
c
o
m
m
e
n
t
s

ارسال نظر کاربران

کد امنیتی