V
I
E
W
A
R
T
I
C
L
E
S

شیوه اصفهانی

  • شیوه اصفهانی

    شیوه اصفهانی آخرین شیوه معماری ایران است که پس از پایان روند آن جایگزینی هم نداشت. این شیوه خود شامل شیوه هایی است که در نوشته های غربی به نام صفوی، افشاری، قاجاری، زند-قاجاری آورده شده اند. آبادی اصفهان مربوط به دروره صفوی و قبل از حمله تیمور به اصفهان است. در آن زمان شاردن جهان گرد فرانسوی اصفهان را برابر لندن میدانسته که 400000 ساختمان داشته است. شاهان صفوی به ترتیب عبارتند از اسماعیل یکم، شاه طهماسب، اسماعیل دوم، محمد خدابنده برادر اسماعیل دوم، عباس میرزا ( شاه عباس) شاه قدرتمند صفوی که پایتخت را از قزوین به اصفهان منتقل کرد و در این زمان است که اصفهان به نهایت آبادی اش میرسد. پس از او شاه صفی، شاه عباس دوم و شاه سلیمان به تخت نشستند و آخرین آنها شاه سلطان حسین بوده است. بعد از صفویان افشاریان به رهبری نادر شاه به حکومت رسیدند. نادر توانست حملات افغان ها وعثمانی ها را سرکوب کند و همچنین در هند فتوحاتی به دست آورد. بعد از سقوط افشاریان زندیان در جنوب ایران و شیراز حکومت کردند. آخرین پادشاه سلسله زند، لطفعلی خان بود که پس از درگیری های فراوان آقا محمد خان دستور کشتن او را صادر کرد. پیکر لطفعلی خان در امامزاده زید در بازار قدیمی تهران به خاک سپرده شده است. از آن پس به بعد سلسله قاجار در ایران روی کار آمد.

    نمونه هایی از طراحی های شاردن از اصفهان

    خیابان چهار باغ

    @image


    مسجد شیخ لطف الله

    @image


    پل خواجو

    @image


    سی و سه پل

    @image


    از مهمترین ساخته های دوران صفوی در اصفهان خیابان چهارباغ بوده است که تنها به منظور گردش ساخته شده و کارکرد بازرگانی نداشته است. باغ های مشهور چهار باغ شامل باغ تخت، باغ کاج، باباامیر، توپخانه، بلبل، نسترن، فتح آباد، گلدسته، کاووس خانه، پهلوان و ... بوده است که امروزه اندکی از آنها باقی مانده اند. دیگر بنای تاریخی زیبای این دوران در اصفهان بازار اصفهان است که در پشت قیصریه آغاز می شود و داری دو اشکوب است. این بازار دارای چهارسویی زیباست. تقاطع دو رسته اصلی بازار را چهارسو یا چهارسوق می نامند.

    ویژگی های معماری شیوه اصفهانی

    1- پیش آمدگی و پس رفتگی در ساختمان ها کمتر شد اما گوشه های پخ در ساختمان ها رایج تر شد.

    2- سادگی طرح در بناها

    3- پیمون بندی و بهره گیری از اندام و اندازه یکسان

    4- بهره گیری از هندسه ساده و شکسته برخلاف شیوه آذری که دارای هندسه قوی و طرح های پیچیده بود.

    5- ساده شدن طرح ها که در بیشتر ساختمان ها فضاها یا مربع هستند یا مستطیل

    نیارش (دانش ایستایی و فن ساختمان)

    در شیوه اصفهانی رسم بر این بوده است که زبره و نمای ساختمان جدا از هم ساخته میشدند. این روند از سبک آذری شروع شده بود و در این سبک نیز ادامه یافت. در این شیوه همه نوع تاق و گنبد ساخته شد. گنبد گسسته میان تهی در بیشتر ساختمان های این شیوه به زیبایی دیده میشود. بعضی ساختمایه ها (مصالح ) را در این شیوه دگرگون میکردند سپس میساختند که کیفیت ساختمان ها را پایین می آورد.

    آرایه

    در این شیوه بیشتر از کاشی خشتی هفت رنگ به جای کاشی تراش (معرق) استفاده شد. سردر مسجد امام شاهکار کاشی کاری معرق است. دیگر آرایه این دوره استفاده از آجر و چوب به صورت خمیده بریده شده است که قواره بری نامیده میشود و نمونه آن خانه جلفاست که پردو*های آن به صورت پولک ماهی بریده شده اند. در آن زمان رنگ کاشی را از لاجورد* میگرفتند که دارای رنگ های خانواده آبی بود یعنی لاجوردی، سرمه ای، ماستی و آسمانی. رنگ زرد و قهوه ای و خانواده آن مثل حنایی را از روسوخته میگرفتند که زمانی که این کار کنار گذاشته شد رنگ زردی را کار میکردند که در ساختمان های قاجاری مثل کاخ گلستان و ... یافت میشود و دیگر آن زرد لیمویی صفویان از میان رفت.

    پی نوشت:

    *زبره: سفت کاری ساختمان را گویند

    *نما: نازک کاری ساختمان را گویند.

    پردو: یا پردی، تکه تخته هایی است که در آسمانه (سقف) چوبی روی تیرچه کوبیده میشوند.

    *لاجورد: این عنصر از معدنی در دهی نزدیک کاشان به نام لاجورد بدست می آمده است که بعد ها در زمان کریم خان زند در اثر زمین لرزه ویران میشود. از آن زمان به بعد کاشی های ایران رنگ خوبی نداشته اند. البته در نیشابور، همدان و لالجین هم لاجورد یافت میشود اما کمی زردی دارند و ویژگی های لاجورد اصلی را ندارند. در دهه های کنونی لاجورد را از راه مصنوعی به دست می آورند.

    تخلص و تصرف از کتاب سبک شناسی معماری ایرانی تالیف دکتر محمد کریم پیرنیا
    30 خرداد 1396
R
E
L
A
T
E
D
A
R
T
I
C
L
E
S
P
o
s
t
u
s
e
r
c
o
m
m
e
n
t
s

ارسال نظر کاربران

کد امنیتی